Wstyd – czym jest i jak sobie z nim radzić?

Czujesz ze twoje policzki  zaczynają zalewać się wielkim rumieńcem a ty chcesz zapaść się pod ziemie. Jak mogłeś tak głupio postąpić, każdy teraz dowie się jak głupi i beznadziejny jesteś. Nie jesteś wystarczająco wartościowy, dobry, godny miłości, czy poczucia przynależności. Nie jesteś wystarczający. 

Czym jest wstyd?

Wstyd – pojawia  się wtedy kiedy czujesz ze chcesz uciec, schować się, zapaść pod ziemię, czasem nawet chcesz umrzeć. Jest to stan negatywny i bolesny. Rzutuje na całość naszej samooceny. Kiedy pojawia się poczucie winy odnosimy je tylko do określonej sytuacji, z której nie jesteśmy zadowoleni, w której ponieśliśmy porażkę i podejmujemy próby zmiany tego stanu, natomiast wstyd jest odczuciem całościowym który powoduje to ze nie szukamy rozwiązań sytuacji.

Poczucie wstydu może  powstawać pod wpływem ocen społecznych. Pojawia się wtedy gdy czujemy że zagrożona jest nasza pozycja, uwaga  społeczna, atrakcyjność lub status. Ale może się pojawiać rownież w sytuacjach prywatnych, kiedy sami zawodzimy siebie. Wstyd zależny jest od interpretacji, i tak naprawdę może nam zupełnie nic nie zagrażać ale będziemy odczuwać wstyd. Ta emocja nierozerwalnie łączy się z poczuciem naszej wartości ponieważ dotyczy naszej samooceny. Wstyd jest powiązany miedzy innymi z  depresja, uzależnieniami i zaburzeniami odżywiania .

Wstyd – czym jest dla kobiet a czym dla mężczyzn?

Kobiety i mężczyźni odczuwają wstyd na rożne sposoby . Wstyd dla kobiet będzie łączył się z  perfekcjonizmem, robieniem wszystkiego i zawsze w sposób idealny. Musisz dobrze wyglądać, musisz wszystkie swoje obowiązki wykonywać świetnie. Masz być idealną matką, pracownikiem, kochanką, partnerem. To wszystkie te osiągnięcia i obowiązki niemożliwe do pogodzenia i oczekiwania niemożliwe do spełnienia. Ale przede wszystkim wygląd – jeśli jesteś kobietą tu musisz dobrze wyglądać, musisz być szczupła i zadbana i zawsze młodo wyglądać. I bycie mamą. Masz dzieci i spędzasz czas w domu – dlaczego nie pracujesz? Nie masz dzieci – pracujesz- co z ciebie za kobieta jeżeli nie urodziłaś dziecka. Oczekiwania ze strony innych osób a często tez nasze pragnienia aby być perfekcyjne, i to w dodatku bez zbytniego wysiłku potrafią szybko przerodzić się we wstyd jeśli nie jesteśmy w stanie temu wszystkiemu podołać.

Mężczyzni mierzą się z oczekiwaniami dotyczącymi ich męskości – nie mogą być słabeuszami, nie mogą okazywać emocji, muszą być twardzi, powinni się troszczyć o swój status i zarobki. 

Nie wolno im się bać, nie wolno okazywać lęku, nie wolno być wrażliwym bo zostaniesz słabeuszem. Strach często zmieniają we wściekłość, w agresje albo w milczenie.  A kobiety chcą mieć mężczyzn którzy są silni a zarazem umieją okazywać uczucia, tylko często same nie umiemy sobie poradzić z wrażliwością mężczyzn. Bo przecież co by się stało gdyby na chwilę spadli ze swojego białego rumaka i nie byli by odważnymi rycerzami w ślniącej zbroji? Czy my kobiety jesteś na to gotowe? Na wrażliwość mężczyzny?

Bywamy bardzo surowi wobec drugiej osoby, tak samo jak jesteśmy surowi wobec siebie samych. Osądzamy, oceniamy, szczególnie lubimy to robić w obszarach w których sami nie czujemy się dobrze i pewnie. Przenosimy wtedy cała swoja złość i strach i to czego nie lubimy u siebie na druga osobę. To czego się wstydzimy – próbujemy znaleźć w drugiej osobie i wykorzystać przeciwko niej aby samemu zacząć bać się trochę mniej.

Czy można uwolnić się od wstydu?

Jak sobie radzić ze wstydem?

Umiejętność przeciwstawiania się wstydowi to klucz do wrażliwości. Jeżeli nie umiemy przeciwstawić się wstydowi to nie umiemy też pokazać naszej wrażliwości. Wstyd powoduje to ze uważamy się za złych  ludzi, a jesteśmy przecież dobrymi ludźmi którym przydarzają się złe rzeczy. Uczucie wstydu jest emocja której doświadczamy wszyscy.

Wstyd to lęk przed zerwaniem poczucia więzi. Boimy się jak zostaniemy odebrani, czy nie zaważy to naszej pozycji, statusie czy atrakcyjności spolecznej. Poczucie więzi wraz z miłością i poczuciem przynależności stanowi istotę naszej egzystencji. Gdy poddajemy się wstydowi tracimy zaangażowanie. A zaangażowanie jest podstawa dobrego, kreatywnego, szczęśliwego życia. 

To jak sobie z tym uczuciem poradzić?

Wyjdź do ludzi – najbardziej nie intuicyjna i najtrudniejsza rzecz kiedy ogarnia nas wstyd, wtedy kiedy mamy ochotę schować sie pod ziemie , nie myślimy o tym aby jeszcze bardziej narażać sie na kontakt z drugim człowiekiem. Nie ukrywaj się wraz ze swoim wstydem, nie pozwól żeby przejął kontrole nad twoim życiem , tylko sam twórz swoja historie i swoje życie. Carl Jung podsumował to w kilku słowach ” Nie jestem tym co mi się przydarzyło. Jestem tym, kim postanowiłem się stać”

Najpierw pokochaj siebie, a wszystko inne przyjdzie samo.

Lucille Ball

Mów do siebie jak do najlepszego przyjaciela – mów z czułością, współczuciem i troską. Mów z miłością po prostu- jak do osoby którą chciałbyś pocieszyć w trudnej sytuacji, jak do osoby którą chcesz objąć i przytulić i pomóc przejść przez trudna sytuacje. Często w chwilach wstydu mówimy do siebie najgorsze rzeczy, takie które nigdy i nikomu byśmy nie powiedzieli. Bądź dla siebie wyrozumiały, i staraj sobie wybaczyć błędy i potknięcia. Jeżeli okazujesz sobie troskę i współczucie znacznie szybciej i łatwiej pozbędziesz się uczucia wstydu.

Opowiedz o nim  – wstyd karmi się milczeniem, skrytością i osądem. Porozmawiaj z kimś kto cie wysłucha, i wesprze. Jeżeli będziesz ukrywał swój wstyd, będzie ci ciężko uwolnić się od niego. „Jesteś tylko tak chory, jak twoje sekrety” o tym mówi podstawa programu dwunastu kroków. James Pennebeker w swoich badaniach nad doświadczeniem traumy odkrył ze nie rozmawianie i nie dzielenie się swoimi przeżyciami z drugą osobą może prowadzić do większego spustoszenia niż chęć powierzenia drugiej osoby swojej historii. Kiedy dzielisz się swoją historią z drugą osobą znacznie spada napięcie i niepokoj związane ze wstydem.

Jednym z najlepszych sposobów na wstyd jest okazywanie empati i zrozumienia. Empatia ma taką magiczną moc że jeżeli okażemy ją sobie sami albo pozwolimy żeby nam ją okazano – wstyd nie ma szansy przetrwać.

A skąd ja to wszystko wiem?

Pennebaker, J. W., & Susman, J. R. (1988). Disclosure of traumas and psychosomatic processes. Social science & medicine, 26(3), 327-332.

Lewis, M., Haviland-Jones, J. M., & Barrett, L. F. (Eds.). (2010). Psychologia emocji. Guilford Press.

Młynarska-Jurczuk, A. (2016). Wstyd jako emocja ucieleśniona–twarz, ciało i role płciowe w procesie społecznej konstrukcji wstydu. Dyskursy Młodych Andragogów, 17, 357-369.

Brown, B. (2015). Daring greatly: How the courage to be vulnerable transforms the way we live, love, parent, and lead. Penguin.